dr Mark Stoutenberg

Wysiłek fizyczny jest równie, a w niektórych przypadkach nawet bardziej, skuteczny niż farmakoterapia w obniżaniu śmiertelności, wtórnej profilaktyce choroby wieńcowej, rehabilitacji poudarowej, leczeniu niewydolności serca oraz profilaktyce cukrzycy. Gdyby aktywność fizyczną sprzedawano w tabletkach, bez wątpienia byłaby najlepszym i najczęściej przepisywanym lekarstwem na świecie.

Nowe papierosy
W roku 2009 Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała przełomowy raport, w którym stwierdzono, iż brak aktywności fizycznej to czwarty z kolei czynnik ryzyka śmiertelności, istotniejszy niż tradycyjnie wymieniane ryzyka, takie jak nadwaga i otyłość czy też wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez amerykańskich naukowców dla czasopisma The Lancet w 2012 r. brak aktywności fizycznej jest przyczyną od 6 do 10 proc. przypadków czterech głównych chorób niezakaźnych oraz jest odpowiedzialny za 9 proc. przedwczesnych zgonów na całym świecie, co jest wskaźnikiem na podobnym poziomie, jak bardziej ugruntowane czynniki ryzyka chorób układu krążenia, takie jak palenie czy otyłość. W związku z tymi wynikami brak aktywności fizycznej określony został przez organy zdrowia publicznego jako „nowe papierosy”, a ponadto podjęto wysiłki zmierzające do wskazania i uruchomienia strategii mającej na celu poprawę ogólnego poziomu aktywności fizycznej wśród ludności.

Ruch = lekarstwo
W ciągu ostatnich dziesięciu lat nastąpił wzrost świadomości społeczeństwa w tym zakresie – okazuje się, że każda minuta aktywności fizycznej ma istotne znaczenie dla naszego stanu zdrowia. Nawet pojedyncze przypadki aktywności fizycznej przyczyniają się do znacznej poprawy ciśnienia krwi, kontroli stężenia glukozy oraz wskaźników stanu zapalnego. Przytoczyć można przytłaczające dowody, że regularna aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko zaistnienia chorób przewlekłych, a także rozwoju już istniejących dolegliwości. Regularny wysiłek fizyczny obniża ryzyko chorób układu krążenia, udaru, nadciśnienia, cukrzycy typu 2, jak również nowotworów piersi, trzonu macicy oraz jelita grubego. Co więcej, w kontekście toczonej ostatnimi laty walki z epidemią otyłości umiarkowane bądź intensywne ćwiczenia fizyczne doskonale zapobiegają nadmiernemu przybieraniu na wadze oraz stanowią kluczowy element programów odchudzania i utrzymania wagi.
Korzyści płynące z regularnej aktywności nie ograniczają się jednak wyłącznie do zdrowia fizycznego. Wysiłek fizyczny ma pozytywny wpływ na naszą psychikę: pozwala lepiej wypocząć podczas snu, wspomaga pamięć oraz umiejętności poznawcze. Regularny trening redukuje objawy oraz ryzyko depresji – nie tylko wśród osób ze zdiagnozowaną depresją kliniczną. Ponadto aktywność fizyczna pomaga uchronić się przed ostrymi i przewlekłymi stanami lękowymi. Wysiłek fizyczny ma często bardziej pozytywny wpływ na redukowanie objawów depresji niż konwencjonalne leczenie – a może być stosowany samodzielnie bądź w połączeniu z innymi formami terapii.
Aktywność fizyczna odgrywa niezwykle ważną rolę w utrzymywaniu optymalnego stanu zdrowia od najmłodszych lat po starość. Kobiety w ciąży dbające o wysiłek fizyczny unikają nadmiernego gwałtownego przyrostu wagi, są też mniej narażone na cukrzycę ciążową oraz na depresję poporodową. Udowodniono, że promowanie regularnego wysiłku fizycznego przynosi korzyści już u dzieci od 3. do 5. roku życia. Dzieci i nastolatki aktywne fizycznie wykazują dużo lepsze mierniki stanu zdrowia niż ich mniej aktywni rówieśnicy, co przejawia się między innymi stosowniejszym przyrostem masy ciała, mniejszym ryzykiem kardiometabolicznym oraz zdrowszymi kośćmi. Poziom aktywności fizycznej zwykle maleje wraz z wiekiem, przyczyniając się do zwiększonego ryzyka chorób niezakaźnych oraz umieralności. Ponadto poziom aktywności fizycznej jest jednym z najsilniejszych czynników prognostycznych niepełnosprawności ruchowej u osób starszych. Regularny trening obniża ryzyko upadków i urazów poupadkowych, a także spowalnia utratę sprawności fizycznej z powodu starzenia się. Dobroczynny wpływ aktywności fizycznej na zdrowie widać w jeszcze większym stopniu u osób niepełnosprawnych.

Ruch – wyzwanie XXI wieku
Nawet niewielki wzrost aktywności fizycznej na poziomie społeczeństwa ma olbrzymi wpływ na zdrowie publiczne. Nie ma wątpliwości, iż pożytki płynące z uprawiania wysiłku fizycznego – od lepszego samopoczucia po wzmożone zasoby energii i witalności w wykonywaniu codziennych czynności – dalece przewyższają jakiekolwiek związane z tym ryzyka. Fundamentalnym wyzwaniem w XXI wieku jest zmotywowanie ludzi, aby odeszli od kanapy, telewizora i komputera na korzyść bardziej aktywnego stylu życia. W istotnym stopniu przyczynić się do tego mógłby system opieki zdrowotnej oraz personel medyczny, poprzez promowanie różnych form aktywności fizycznej.
Od szpitali po kliniki i przychodnie pracownicy opieki zdrowotnej mają kontakt z dużą częścią społeczeństwa. Kontakt z pacjentem jest dla lekarzy, asystentów medycznych i pielęgniarek doskonałą okazją do promowania i do udzielania wskazówek na temat zdrowego stylu życia. Istnieją nawet kompleksowe strategie, jak łączyć ocenę stanu zdrowia pacjenta z promowaniem zdrowego stylu życia w ramach standardowej krótkiej wizyty u lekarza. Określenie poziomu aktywności pacjenta, porada, wypisanie recepty i odesłanie do dostępnych lokalnie zasobów społecznych – skoordynowany zespół medyczny może wszystkie te czynności wykonać w przeciągu kilku minut.

Dr Mark Stoutenberg
Specjalista zdrowia publicznego. Profesor nadzwyczajny oraz koordynator studiów podyplomowych na stopień magistra zdrowia publicznego w zakresie zapobiegania i kontroli chorób przewlekłych na Uniwersytecie Tennessee w Chattanoodze. Przeprowadził wiele badań klinicznych analizujących korzyści dla zdrowia płynące z aktywności fizycznej w różnych populacjach oraz promocję aktywnego trybu życia poprzez instytucje opieki zdrowotnej. Jest jednym z koordynatorów programu Exercise is Medicine.

Szczegóły kongresu i rejestracja – https://www.exerciseismedicine.org/poland/?l=10

Artykuł Aktywność fizyczna na receptę? pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

Rozmawiała Dorota Warowna
Zdjęcie Monika Wróblewska

Drogie panie, już nieraz pisaliśmy w magazynie o waszej batalii o aktywność fizyczną na receptę, ale z pewnością dla wielu czytelników nadal wasze działania pozostają zagadką. Więc proszę o krótkie wprowadzenie. Czym się zajmujecie? W jakim celu uparcie latacie co roku do USA? Czym jest akcja „Spacer po Zdrowie” i dlaczego mam zapraszać na ten spacer swojego lekarza?

Anna Plucik-Mrożek: – Exercise is Medicine to inicjatywa, która rozpoczęła się 10 lat temu w USA, gdzie zauważono ogromną potrzebę zaopiekowania się ludźmi, którzy mimo choroby przewlekłej chcą ćwiczyć i być aktywnymi w życiu. Mniej więcej w tym samym czasie spotkałyśmy się z Gosią w klubie Perła Wellness, bo zauważyłyśmy dokładnie to samo. Do Gosi przychodzili klienci z wynikami badań i pytali, czy mogą z takimi wynikami i różnymi dolegliwościami ćwiczyć. W związku z tym, że Europa starzeje się w zastraszającym tempie, zwiększa się zachorowalność na różne choroby przewlekłe – nie tylko w starszym wieku – uznałyśmy, że to niezwykle ważne, aby podczas ćwiczeń klienci byli bezpieczni niezależnie od tego, czy są zupełnie zdrowi, czy cierpią na jakieś choroby przewlekłe. Tak powstał program „Aktywność w każdym wieku”, a potem nasza fundacja „Zaskoczeni Wiekiem”.

Małgorzata Perl: – Zajmujemy się propagowaniem aktywności fizycznej niezależnie od stanu zdrowia. Jest bardzo niewiele przeciwwskazań do ruchu, pod warunkiem, że pacjent/klient jest dobrze zakwalifikowany do programów aktywności fizycznej. I nie zawsze oznacza to wizytę u lekarza i mnóstwo badań dodatkowych. Na początku byłyśmy trochę zagubione w temacie, dlatego postanowiłyśmy poszukać specjalistycznej wiedzy na ten temat – tak odnalazłyśmy największy na świecie kongres medycyny sportowej w USA, na który jeździmy co roku od pięciu lat.

Anna Plucik-Mrożek: – W tym roku było ok. 10 tys. uczestników – wielkie święto wiedzy, dzielenia się doświadczeniami, poznawania najlepszych na świecie specjalistów i ekspertów z zakresu medycyny i sportu. Tam też poznałyśmy ludzi zrzeszonych w organizacji non profit Exercise is Medicine. Od 2017 roku jesteśmy jedynym oficjalnym przedstawicielem EIM w Polsce. Do naszych zadań należy szerzenie wiedzy na temat aktywności fizycznej i jej wpływu na każdy organizm ludzki. Dlatego w tym roku organizujemy 7. Europejski Kongres Exercise is Medicine w Warszawie. Chcemy, aby Polska należała do liderów aktywności fizycznej na receptę, żeby trenerzy i lekarze wiedzieli, jak kwalifikować i prowadzić programy treningowe dla klientów/pacjentów z każdą chorobą przewlekłą, ale również, aby zacząć traktować ruch jako profilaktykę chorób – dzięki aktywności fizycznej po prostu żyjemy dłużej i lepiej, co obecnie jest niezwykle ważne. To jest jedyny sposób na lepsze życie.

Małgorzata Perl: – „Spacer po Zdrowie” powstał w naszych głowach, ponieważ aktywność polskiego społeczeństwa nie zależy od lekarzy czy trenerów, ale od samych ludzi. To oni najbardziej boją się zapytać, przyjść do klubu fitness, a potem wytrwać w swoich postanowieniach. Chcemy pokazać, że aktywność fizyczna jest dla każdego – spacer ma co najmniej 100 dowodów naukowych na to, że pomaga zachować lepsze zdrowie na dłużej. W tym roku idziemy na spacer 29 września o godzinie 12.00 w 10 miastach Polski (Ciechocinek, Chrzanów, Kraśnik, Malbork, Oświęcim, Sandomierz, Skierniewice, Sopot, Świerklaniec, Żyrardów). Zapraszanie swojego lekarza na spacer jest małą metaforą – chcemy, aby ludzie pytali swoich lekarzy, czy mogą uprawiać rekreacyjnie jakiś sport.
Dzięki tym dwóm inicjatywom działamy dwubiegunowo – z jednej strony są profesjonaliści, a z drugiej każdy klient/pacjent. Jeżeli będziemy mówić o dobroczynnym wpływie ruchu wszystkim – szybciej się spotkamy i mamy szanse na poprawę jakości życia.

Ostatnio bacznie obserwuję komunikaty pojawiające się w internecie na temat reformy systemu ochrony zdrowia. Przyznam, że nigdzie w debacie nie pojawia się temat aktywności fizycznej jako profilaktyki. Mówi się tylko o większym dostępie do lekarzy, szpitali, niższych cenach leków. Tymczasem wiele badań polskiego rynku pracownika pokazuje, że jest coraz więcej absencji, coraz więcej depresji i chorób przewlekłych. Większość Polaków albo nie rusza się w ogóle, albo raz w miesiącu! Aktywnych fizycznie, regularnie, jest zaledwie kilka procent społeczeństwa. Dzieci są najbardziej otyłe w Europie i zagrożone ryzykiem cukrzycy. Czy to wszystko nie pokazuje, że należy bić na alarm? Czy karty wręczane pracownikom w ramach pakietu benefitów są w stanie ruszyć ich z kanapy? Jak oceniacie sytuację w Polsce? Czy macie pomysły na zmiany systemowe?

Anna Plucik-Mrożek: – W Polsce mamy do czynienia z dwoma trendami. Z jednej strony mamy wrażenie, że coraz więcej Polaków uprawia sport, ponieważ organizujemy coraz więcej biegów ulicznych, widzimy ludzi na rowerach. To bardzo dobrze, jednak statystyki są nieubłagane: 54 proc. Polaków nie rusza się wcale, 5 proc. uprawia sport regularnie, a 40 proc. czasami. To gorzej niż w całej Unii Europejskiej. Z drugiej strony coraz więcej czasu spędzamy w pozycji siedzącej. WHO uznało siedzący tryb życia za czwartą przyczynę zgonów na świecie. Siedzenie to nowe palenie – 1 godzina siedzenia skraca życie o 21 minut, a jeden wypalony papieros o 11 minut. Brak aktywności fizycznej to około 3,2 mln zgonów rocznie w Polsce.

Małgorzata Perl: – Sytuacja w Polsce pogarsza się sukcesywnie od wielu lat, jednak dopiero od roku widzimy zainteresowanie tematem ruchu. Gdy kilka lat temu mówiłyśmy, że aby zachować lepsze zdrowie, należy wstać z kanapy i zacząć ćwiczyć – niewiele osób w ogóle rozumiało, o czym mówimy. O tym, że powinni ćwiczyć również ludzie chorzy, czasami nadal musimy długo przekonywać. Ostatnio mówi się nawet, że jeżeli nic nie zrobimy, to nasze dzieci będą żyły krócej od nas, więc sytuacja jest bardzo trudna i musimy głośno mówić o tym, że aktywność fizyczna naprawdę pomaga. Trzeba pokazać ludziom, że sport ma bardzo wiele twarzy i każdy znajdzie coś dla siebie – nie musimy wszyscy biegać czy prowadzić wyczerpujących treningów siłowych. Sport odpowiednio dopasowany pomaga każdemu.

Anna Plucik-Mrożek: – Sam pakiet benefitów otrzymany od pracodawcy bez żadnej dodatkowej motywacji czy wiedzy nie pomoże. Dodatkowa dawka wiedzy, dlaczego powinniśmy skorzystać z karnetu, jest niezbędna. Ministerstwo Sportu w raporcie z 2016 roku przeprowadziło symulację, co by było, gdyby połowa do tej pory nieaktywnych Polaków zaczęła ćwiczyć: system ochrony zdrowia zaoszczędziłyby ok. 440 mln zł rocznie – to budżet miasta wielkości Koszalina, to również o 3 mld niższe koszty pracodawców związane z absencją w pracy – warto?
Obecnie system opieki zdrowotnej w Polsce jest zupełnie niewydolny – po prostu jest mało lekarzy. Rządzący skupiają się na leczeniu, bo to bardzo poważny problem. Ale może to właśnie my powinniśmy namawiać społeczeństwo do zmiany nawyków – będzie dzięki temu zdrowsze. Ponad 50 proc. naszego zdrowia zależy od nas samych – warto zatem inwestować w siebie, poszerzać wiedzę, pytać.

Sprowadzenie kongresu European Initiative for Exercise Medicine do Polski do wasz duży sukces. Jak udało się przekonać Amerykanów, że to właściwy ruch, czas i miejsce?

Anna Plucik-Mrożek: – Od kilku lat spotykamy się co roku w USA i opowiadamy o swoich doświadczeniach, dzielimy się pomysłami, wiedzą. To wyszło zupełnie naturalnie, że ubiegałyśmy się o organizację takiego wydarzenia w Polsce. Poza tym nasz pomysł na kongres jest zupełnie rewolucyjny – nigdy dotąd w czasie kongresu europejskiego nie odbyła się konwencja, dzięki której trenerzy i fizjoterapeuci mogą w praktyce poznać zasady treningu medycznego – to chyba zaważyło na decyzji naszych kolegów z Niemiec, którzy są odpowiedzialni za organizację Europejskiego Kongresu. Oczywiście Amerykanie bardzo poparli nasz pomysł i determinację w dążeniu do celu.
Kongres potrwa trzy dni. W programie nie tylko wykłady, ale również konwencja i warsztaty. Opowiedzcie krótko o idei, programie. Dla kogo jest to wydarzenie? Kogo nie powinno zabraknąć 21–23 września w Warszawie?

Małgorzata Perl: – Kongres przeznaczony jest dla profesjonalistów z zakresu medycyny, czyli lekarzy pielęgniarek, pracowników ochrony zdrowia, ale również dla trenerów, fizjoterapeutów, właścicieli klubów fitness – inicjatywa zupełnie innowacyjna w naszym kraju, chcemy, aby na jednej sali spotkały się dwa światy, tylko w ten sposób docenimy się nawzajem i najwięcej będziemy się mogli od siebie nauczyć – a to wszystko po to, aby nasi podopieczni chcieli przychodzić do klubów fitness i żeby wiedzieli, że będą tam bezpiecznie ćwiczyć.

Anna Plucik-Mrożek: – W programie oferujemy ogromną dawkę wiedzy – o treningu w chorobach przewlekłych, kwalifikacji do ruchu, zajmujemy się ruchem od kobiety w ciąży poprzez dzieci, osoby zdrowe po seniorów. Zatrzymamy się również na zagadnieniach ochrony zdrowia, sposobach i rozwiązaniach systemowych poprawiających jakość życia – bardzo dużo tego będzie. Kongres jest również niejako początkiem zdobywania wiedzy, ponieważ od listopada rozpoczynamy szkolenia dla trenerów i lekarzy, obejmujące swym zakresem wiedzę na temat aktywności fizycznej w chorobach przewlekłych – dużo zajęć teoretycznych, ale przede wszystkim praktyka, praktyka i jeszcze raz praktyka. Po naszym szkoleniu będzie można otrzymać certyfikat Exercise is Medicine i zająć się bezpiecznie klientami z chorobami przewlekłymi w klubie fitness – nie tylko tymi z bólami kręgosłupa czy po urazach, ale przede wszystkim tymi z cukrzycą, nadciśnieniem, depresją i wieloma innymi.

Dziękuję za rozmowę i za to, że od tylu lat tak wytrwale walczycie o zdrowe społeczeństwo. Do zobaczenia na kongresie i spacerze.

Artykuł Chcemy, aby w jednym miejscu spotkały się dwa światy pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.